Szukaj:

Estetyka zabytku techniki

Waldemar J. Affelt, Politechnika Gdańska
affew@pg.gda.pl

Estetyka, mimo ponad dwóchsetletniej tradycji, zajmuje się przede wszystkim dziełami sztuki i architektury, zaniedbując inne atraktory tj. obiekty oddziaływujące na nas i powodujące jakieś wrażenia zmysłowe. Dopiero w ciągu ostatnich lat obszar zainteresowania poszerzył się o estetyki szczegółowe np. codzienności, prostomy wolności, możliwości, Internetu, ciała itd. W ramach tego postmodernistycznego otwarcia humanistyki w artykule podjęto próbę zarysowania systemu pojęć zdatnych opisać i analizować obiekty techniczne - tutaj nazywane technofaktami - w sposób, jaki to czyni tradycyjne instrumentarium estetyki filozoficznej.

Zatem zaadaptowano takie pojęcia jak sytuacja, skupienie, przeżycie i doświadczenie estetyczne, nadając im stosowne do założonego celu interpretacje i znaczenia. Poszukując wsparcia w stwierdzeniach psychologii ewolucyjnej i środowiskowej oraz neurobiologii, wywiedziono schemat dośiadczenia estetycznego złożony z dwunastu członów. Ma on charakter poznawczy, a jego skutkiem jest technoefekt, prowadzący do trwałych zmian w stanie śodowiska fizycznego oraz powiększający zasoby wiedzy preceptora wrażliwego odbiorcy oddziaływań danego technofaktu. W konkluzji wykazano, iż zabytek techniki może być pełnowartośiowym atraktorem, o ile jego moc oddziaływania nie zostanie pomniejszona przez wadliwe działania konserwatorskie (rewitalizacyjne), niewłaśiwe zarządzanie zasobami dziedzictwa techniki, a także jeżeli u preceptora nie występują znaczące deficyty wrażliwośi i wiedzy. Czynniki te zależą nie tylko od osobniczych cech osobowościowych, ale również od społecznego procesu inkulturacji oraz instytucjonalnej edukacji kulturalnej.

I. Wprowadzenie

Wyraz „estetyka” jest rozumiany rozmaicie, a ja używam go w sensie, jaki prawdopodobnie nadał mu jego autor Aleksander Gottlieb Baumgarten1 (1714-1762), czyli jest to nauka o doznaniach zmysłowych (gr. aisthesis, aisthanesthai, aisthetos - wrażenie i postrzeganie w ogóle). Owe doznania powodują atraktory - obiekty materialne, a także niematerialne, a nawet doznania wewnętrzne człowieka, jak np. wspomnienia, pomyślenia, wyobrażenia, marzenia i fantazje itd. Według najnowszej definicji zasobów dziedzictwa kultury2 tworzą je.:

  • zabytki,
  • stanowiska naturalne i miejskie,
  • krajobrazy kulturowe,
  • miejsca pamięci,
  • dobra i obiekty kultury,
  • dziedzictwo niematerialne związane z danym miejscem, w tym dziedzictwo współczesne.

1 Zob. Wolfgang Welsch, Estetyka poza estetyką. O znaczeniu estetyki w czasach współczesnych i o nowej formie dyscypliny, w: Problemy ponowoczesnej pluralizacji kultury. Wokół koncepcji Wolfganga Welscha, red. A. Zeidler-Janiszewska, przekł. K. Zamiara, 81-103, Wydawnictwo Fundacji Humaniora, Poznań 1998, s. 82: Alexander Gottlieb Baumgarten, ojciec estetyki, ten sam, który wymyślił termin „‘estetyka’ w 1735 r. , po raz pierwszy wykładał ten przedmiot w 1742 r. oraz jako pierwszy opublikował książkę pod takim tytułem w 1790 r., ten właśnie Baumgarten pojmował estetykę jako przede wszystkim dyscyplinę poznawczą, mającą służyć ulepszaniu naszej zmysłowej zdolności poznawania. Wśród elementów tej nowej nauki, którą zdefiniował dokładnie jako ‘naukę o poznaniu zmysłowym’, nawet nie wymienił sztuki. Faktycznie zaś wykorzystywał przykłady z zakresu sztuki, zwłaszcza poezji, ale jedynie po to, by zilustrować, czym może być estetyczna doskonałość jako doskonałość wiedzy umysłowej”; także zob. obszerne omówienie pogladów Baumgartena w: Mirosław Żelazny, Estetyka filozoficzna, Wydawnictwo UMK, Toruń 2009.

2 Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca działanie Unii Europejskiej na rzecz znaku dziedzictwa europejskiego z dnia 9 marca 2010 r. Dostępny w World Wide Web:
http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/doc2519_en.htm

Fundacja HereditasFUNDACJA HEREDITAS
ul. Marszałkowska 58 lok. 24
00-545 Warszawa
tel. 022 891 01 62 / fax 022 891 01 62
www.fundacja-hereditas.pl

Minister Kultury i Dziedzictwa

Portal zabytek.co powstał w ramach projektu "Studeo et Conservo VI (2013)",
dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

 zamknij